Animalsunited header

Neushoornvogel


Naam: Neushoornvogel neushoornvogel3
Lengte: Zo’n 40 tot 130 cm
Gewicht: Tot 4 kg
Spanwijdte: Tot zo’n 160 cm
Voedsel: Voornamelijk fruit, maar ook o.a. insecten
Leefomgeving: Azië, Afrika
Status: Stabiel, enkele soorten bedreigd
Taxonomische indeling:
  • Rijk: Dieren (Animalia)
  • Stam: Chordadieren (Chordata)
  • Klasse: Vogels (Aves)
  • Orde: Bucerotiformes
  • Familie: Neushoornvogels (Bucerotidae)

Neushoornvogel

De neushoornvogels, of Bucerotidae, vormen een geheel eigen familie van opvallende vogels.
Er zijn ongeveer 60 verschillende soorten, verdeeld over 13 geslachten. Helaas staan er 22 soorten op de internationale rode lijst van de IUCN en worden als bedreigde diersoort gezien.

neushoornvogelKenmerken

Neushoornvogels zijn vrij grote vogels. Vooral de nek en de staart zijn vaak erg lang, de vleugels zijn daarentegen vrij kort, maar wel erg breed.
De verschillende soorten zijn vaak aan hun uiterlijk (en dan vooral aan de snavel) te herkennen. Ze hebben over het algemeen een zwart-wit verenkleed. Bovenop de kop, nek, rondom de ogen en op de keel vinden we vaak kleurige kale vlekken.
Ook in lengte zit er veel verschil tussen de soorten. Sommige soorten worden niet groter dan 38 tot 40 cm andere soorten worden ruim 3 keer zo lang en kunnen wel 130 cm groot worden (nog zonder de lengte van de staartveren (zo’n 20 – 40 cm)).
neushoornvogel5De snavel is waarschijnlijk het meest opvallende kenmerk van de neushoornvogels. Zo opvallend dat ze zelfs hun naam eraan te danken hebben. De snavel is groot, naar beneden gebogen en bij vrijwel alle soorten voorzien van een zogenaamde hoorn bovenop de snavel. Deze hoorn loopt in een krul en bestaat uit los botweefsel en is hol aan de binnenkant.
De vorm en de afmeting van de hoorn, helm of kam kan tussen de soorten nogal verschillen. Sommige soorten hebben een korte lage hoorn, bij andere soorten is de hoorn langer dan de snavel zelf. Bij slechts één enkele soort is de hoorn van massief bot, bij de helmneushoornvogel.
Een neushoornvogel heeft drie speciale kenmerken:

  1. Enorme snavel met opvallende vorm
  2. Vreemde schokkerige bewegingen met kop en snavel tijdens het produceren van geluid
  3. Opvallend nestelgedrag van het vrouwtje

Ze produceren een luide, zeer kenmerkend geluid waaraan ze duidelijk te herkennen zijn.
Ook tijdens het vliegen produceren ze enorm veel geluid en een neushoornvogel is vaak eerder te horen dan te zien.
De functie van de helm is niet bekend. Aangenomen wordt dat de vogels de helm gebruiken om elkaars leeftijd, geslacht en soort te herkennen, andere onderzoekers stellen dat de helm wordt gebruikt om hun kreten te versterken.

neushoornvogel2Leefomgeving

We komen neushoornvogels tegen verspreid over Afrika en de warme, tropische delen van Azië. Ook op de eilanden Nieuw-Guinea en de Salomoneilanden kunnen we deze schitterende vogels tegenkomen. Ze leven voornamelijk in bosrijke delen, er zijn enkele soorten die de voorkeur hebben voor een lang uitgestrekt gebied zoals een savanne.
De verschillen tussen de soorten worden door veel wetenschappers uitgelegd omdat de soorten niet meer met elkaar in contact zijn. De Ceylonese tok bijvoorbeeld, leeft alleen in Sri Lanka, de narcondam neushoornvogel komt alleen voor op het eiland Narcondam, deze soorten hebben nooit met elkaar geleefd en daardoor hebben ze hun eigen evolutie meegemaakt.
Een Neushoornvogel is een echte boomvogels. Ze kunnen wel vliegen, maar ze zijn niet erg goed in de lucht. Als ze vliegen zijn het korte stukjes vaak van boom tot boom.
In de bomen vinden ze ideale schuilplaatsen in de takken en stammen van de bomen in het bos. Ze zijn zelf niet in staat om gaten in de boom te maken, dus zijn ze aangewezen om natuurlijke openingen en hollen in de boom om te nestelen. Vooral de Dipterocarpen zijn favoriete bomen. Volgens sommige wetenschappers heeft dat ermee te maken dat er ideale nestholten in de stammen ontstaan. Deze holtes ontstaan door voetrotschimmels,

EetgewoonteMalabar Pied Hornbills

Neushoornvogels leven voornamelijk van fruit. Vooral vijgen zijn erg in trek. Vijgenbomen zijn echte dieren trekkers. Ze produceren het hele jaar door vruchten en daar komen veel verschillende dieren op af. Zodoende moet een neushoornvogel strijden tegen grote concurrentie om aan voedsel te komen.
Als er jongen aan het opgroeien zijn, dan worden er opvallend veel insecten en andere kleine dieren gegeten.

Voortplanting

De neushoornvogel kent een opvallende broedperiode. De broedperiode kent een vaste periode, maar verschilt van gebied tot gebied.
Na de paring trekt het vrouwtje zich terug in een holte van een boom. Vervolgens gebruikt ze allerlei materialen om de holte af te dichten. Ze gebruikt vrijwel alles wat ze kan vinden zoals boomschors, stukjes boom en voedselresten, ze vermengd dat met haar eigen speeksel en vervolgens plakt ze het tegen de opening van het nest. Zodra het speeksel opdroogt, dan wordt het bijzonder sterk en roofdieren maken geen schijn van kans om het nest binnen te dringen.
neushoornvogel6Er zijn soorten waarbij het mannetje meehelpt om het nest te dichten. Het nest wordt afgedicht totdat er nog maar één kleine opening over is. Deze opening is bijzonder belangrijk. Het vrouwtje sluit zichzelf op en dus is ze (met haar kleintjes) volledig van haar mannetje afhankelijk als het om voedsel gaat. Ook werkt de opening goed om het nest schoon te houden. Dankzij de opening kunnen de neushoornvogel vrouwtjes en kleintjes hun ontlasting buiten het nest werken. Zo blijft het nest schoon en hygiënisch. Daarnaast bied het nest nu maximale bescherming voor de kleine neushoornvogel. Roofdieren kunnen niet in het nest en ook kunnen de kleintjes niet uit het nest vallen.
Bij veel soorten blijft het nest volledig afgesloten totdat de jongen volwassen zijn. Bij een enkele soort zal het vrouwtje, als de jongen half volwassen zijn, het nest alvast openbreken en meehelpen met het zoeken naar voedsel.
Het grootbrengen van jongen, kost veel energie en de neushoornvogels hebben een gezonde omgeving nodig om hun jongen groot te kunnen brengen. De aanwezigheid en het broedgedrag van neushoornvogels verzorgen waardevolle informatie over de toestand van het bos waarin zij leven. Een tropisch woud met een flinke, stabiele populatie neushoornvogels kan uit ecologisch oogpunt als ongeschonden worden beschouwd.

 

 

Mooi filmpje met o.a. een verborgen camera in het nest van de neushoornvogel.
 

 
Met dank aan:

BBCWorldwide

 
 

 
Met dank aan:
Mark DumontThiminduMark DumontEric KilbyDr. Caesar Photographydavid_lawrence / Foter / CC BY-NC voor de foto’s.

Laat een bericht achter