Animalsunited header

Amazone


Amazone

De Amazone is een schitterend gebied.amazone Er is een rivier en een regenwoud naar vernoemd en beide hebben elkaar nodig om voort te blijven bestaan. De Amazone is een bijzonder grote rivier in Zuid-Amerika. Na de Nijl is de Amazone zelfs de langste rivier ter wereld. Althans volgens velen. Er is een discussie ontstaan over de lengte van de Amazone, volgens de “oude” telling is de rivier 6448 km lang. Een andere telling zou een totale lengte van 6530 km opleveren. Met die lengte verslaat de Amazone de Nijl als langste rivier. De rivier kan daarnaast op sommige punten tot wel 40 km! breed worden.
De rivier ontspringt in Peru, in het Andes gebergte. Op zo’n 5200 meter hoogte wordt de berg genaamd Nevado Mismi bij de bron gemarkeerd door een houten kruis.
De lange reis begint in Peru en eindigt in Brazilië waar de rivier uitmond in de Atlantische oceaan. Met vele lange zij-armen loopt de Amazone ook door (grote) delen van Bolivia, Columbia, Venezuela, Ecuador, Suriname, Frans-Guyana, en Guyana.
Tijdens de kilometer die de Amazone aflegt, sluiten veel kleinere rivieren zich aan bij de Amazone. In totaal zijn er zo’n 1100 kleine rivieren die zich bij de enorme Amazone voegen. Op sommige plaatsen kan de rivier tot wel 40 km breed worden tijdens een regenseizoen. De vele zijrivieren zijn in twee soorten in te delen: rivieren met geel water en zwartwaterrivieren. De gele rivieren komen uit het zuidoosten en ontspringen in Peru in het Andes gebergte. De kleur ontstaat door het vele sediment dat de rivieren meevoeren.
De donkere zijrivieren komen uit het noorden van het Amazonegebied in gebieden zoals uit Guyana.
Al het leven in de Amazone heeft er miljoenen jaren over gedaan om op deze manier te kunnen overleven. Wij mensen hebben helaas een slechte invloed op deze schitterende leefomgeving. In de afgelopen jaren hebben we meer dan 20% van de bossen met de grond gelijk gemaakt. Voor veel dier- en plantensoorten verloopt deze verandering te snel. De soorten hebben alle tijd gehad om aan te passen naar hun staat vandaag der dag, nu moeten ze weer veranderen, maar nu op ons tempo, veel soorten kunnen dat niet bijhouden en worden met uitsterven bedreigd.

Dieren

amazone4De Amazone is erg divers en kent verschillende seizoenen. Voor het leven in de Amazone is er één ding heel belangrijk; aanpassen. Tussen de seizoenen zit er zoveel verschil, het landschap, water en voedsel aanbod en de temperatuur. Dieren moeten het ene seizoen zoveel mogelijk water opslaan om vervolgens in de droge periode te overleven. De paartijd is voor veel diersoorten maar erg kort, ook hier zien we dat de seizoenen een grote rol spelen.
De Amazone is de bakermat van het leven. Ongeveer één tiende van alle diersoorten op aarde komt voor in de Amazone. Zowel de planten als die dieren zijn ruim vertegenwoordigd in het grootste regenwoud ter wereld. In de afgelopen 10 jaar zijn er veel nieuwe diersoorten ontdekt. In die laatste 10 jaar werd er gemiddeld eens in de 3 dagen een nieuwe soort ontdekt.
Wetenschappers proberen al jaren erachter te komen hoe het gaat met het leven in de Amazone. Er is inmiddels zo’n 20% van de gehele Amazone omgehakt en dat heeft veel invloed op het leven in deze schitterende omgeving. Een goede manier om hierachter te komen is het analyseren van het grootste roofdier in de omgeving. Gaat het goed met het grootste roofdier, dan gaat het goed met de gehele voedselketen en dus met heel veel dieren. Het grootste land roofdier in de omgeving is de jaguar. Het zijn schuwe dieren en met gecamoufleerde vacht is het erg lastig een jaguar op afstand te volgen en daardoor is het moeilijk in te schatten hoe het met de jaguar gaat in deze omgeving. Verschillende onderzoeken proberen vast te stellen hoeveel individuen er nog rondlopen. Één van de onderzoeken loopt al een ruime 4 jaar, maar er zijn slechts 3 exemplaren gevangen om te kunnen onderzoeken. Toch zijn wetenschappers positief als het om de jaguar gaat.
Minder positief zijn de wetenschappers over de luiaard. De luiaard leeft in specifieke bomen en laten nou juist deze bomen erg interessant voor ons zijn. De luiaard beweegt weinig en leeft uitsluitend in bomen. Slechts eens per week komen ze aan de grond, daar doen ze hun behoefte en klimmen weer omhoog. Het kost erg veel moeite voor een luiaard om de boom uit te klimmen en ook op het land komen ze niet erg snel vooruit. Hierdoor kunnen ze zich niet snel genoeg aanpassen als wij meer van de leefomgeving wegkappen en zullen ze uiteindelijk gedoemd zijn om uit te sterven.
Veel dieren in de Amazone hebben unieke kenmerken die nergens anders ter wereld te zien zijn.
amazone2In de hoge bomen van de Amazone vinden we een uniek habitat. De toppen worden bewoond door apen, veel verschillende apen. Apen die we nergens ter wereld vinden. Apen zoals de rode uakari zijn erg opvallend, maar zijn pas vrij recentelijk ontdekt. In de boomtoppen vinden we een ongekende hoeveelheid aan dieren waarvan veel soorten nog ontdekt moeten worden. De boomtoppen zijn voor ons moeilijk te benaderen en veel van het leven op deze hoogte zal voor ons nog lang een mysterie blijven.
Niet alleen de hoeveelheid dier- en plantensoorten is bijzonder te noemen er zijn ook tussen de soorten hele bijzondere symbiose (Samenwerking tussen soorten waarbij er minimaal één soort een voordeel heeft (of soms zelf een noodzaak)). Zo leven er Chiasmocleis ventrimaculata (een kikker) samen met vogelspinnen (tarantula). De vogelspin heeft kikkers op de menu kaart staan, maar deze soort niet. De spin voelt met z’n zeer gevoelige tastharen op de poten aan de potentiële prooi. De kikker heeft een eigen afweermechanisme dat bestaat uit vele chemicaliën en die kunnen voor de spin zelfs fataal zijn. De spin laat de kikker met rust en bied de kikker zelfs bescherming in z’n hol. De kikker beschermd op zijn beurt het hol van de spin alsook de kleine, jonge vogelspinnen. Het hol van de vogelspin wordt voortdurend bedreigd door mieren, de kikker eet de mieren. Zo blijft het hol van de spin veilig voor zowel de jonge exemplaren als voor de volwassen vogelspinnen, zo heeft de kikker te eten en wordt de kikker tegelijkertijd beschermd tegen roofdieren. Deze samenwerking is vrij uitzonderlijk te noemen.
Een andere bijzondere samenwerking vinden we tussen een boom en twee diersoorten. De paranootboom in Brazilië zorgt voor een bijzondere noot, de paranoot. De bevruchting van de boom is een belangrijke schakel in deze symbiose. Alleen de grootste en sterkste bijen van de Amazone zijn krachtig genoeg om de bloembladeren, die dicht op elkaar groeien, uit elkaar te drukken. De beloon is groots, nectar. Zodra de bijen de nectar bereiken, dan zit de kop vol stuifmeel van de bloem. Zodra de bij naar een volgende bloem vertrekt en ook hier nectar weet te bemachtigen, dan bevrucht de bij de bloem doordat er stuifmeel uit de vorige bloem wordt achtergelaten. De derde speler in deze samenwerking is de agoeti. Dit bijzondere zoogdier heeft bijzonder krachtig kaken en kan daarmee de schil van de paranoot breken. In de noot zitten zaden, veel zaden. De agoeti eet er enkele op en begraaft de rest vervolgens om te bewaren voor later. Veel van deze noten en zaden worden nooit meer opgegraven en sommige ontwikkelen zich tot een nieuwe boom. De boom zorgt voor bescherming en voedsel, de dieren helpen de boom zich voort te planten.
De individuen doen gewoon wat natuurlijk voor de soorten is en dat zorgt onbewust voor miljoenen euro’s aan inkomsten voor ons mensen, want de paranoten leveren veel op.
De Amazone kent ook een aantal verrassende exemplaren

  • De tapir met z’n opvallende lange maar zeer handige neus
  • Matamata schildpadDe matamata schildpad, een bizar dier met een ontzettend lange nek en een snorkel achtige neus is dit misschien wel een van de meest bijzondere dieren ter wereld. Deze roofdieren vallen razendsnel aan en zuigen de prooi (over het algemeen vissen) naar binnen.
  • Er leeft een oronocodolfijn, een rivierdolfijn. De nek is een stuk flexibeler dan bij andere (zee) dolfijnen en hebben zich aangepast aan zoet water.
  • Reuzenotters, deze schitterende dieren kunnen wel 2 meter lang worden en kenmerken de gezondheid van de Amazone. De otter heeft een neusje voor fris en gezond water en er leven nog zo’n 5000 exemplaren in deze speciale rivier. Het zijn bijzonder sociale en spraakzame dieren en ze staan zelfs bekend als de wolfen van het water. Het zijn uitmuntende jagers en eten zo’n 4 kg vis per dag.
  • De arapaima, de grootste zoetwatervis ter wereld leeft in deze rivier. De arapaima heeft zich bijzonder ontwikkeld en kan in elk seizoen van het jaar vertrouwen op speciale overlevingstactieken. Ze kunnen zo’n 3 meter lang worden en ze leven in zuurstof arme wateren. Het troebele water is niet geschikt voor veel vissen. De arapaima jaagt dan ook niet alleen in het water, maar ook daarboven. Onder andere insecten in bomen vlak boven het water zijn het leven niet zeker met een arapaima in de buurt. Ze springen uit het water en kunnen bijna de gehele lengte boven het water reiken.
  • Gordeldier, een opvallende verschijning met bijzonder dikke bepantsering.
  • Kaaiman, deze eeuwenoude roofdieren leven en jagen in dit schitterende gebied.
  • Lamantijn, of zeekoe, grote zeezoogdieren met opvallend veel overeenkomsten met olifanten. De soort in de Amazone kan zo’n 3 meter lang en zo’n 450 kg zwaar worden.
  • Piranha, schitterende roofdieren met een slechte naam. Maar is dat wel terecht? Lees hier meer over de piranha

mierenHet aantal dieren in het Amazone gebied is ongekend, spinachtigen, vogels en vissen zijn met veel verschillende soorten vertegenwoordigd. Toch zijn het de insecten die heersen. Wetenschappers hebben wel 30.000 verschillende insectensoorten op 1 vierkante kilometer gevonden!

 

Bomen

amazone3Het bos van het Amazone regenwoud is ongekend groot en divers. Veel soorten komen nergens anders ter wereld voor en hebben speciale tactieken ontwikkeld om te kunnen overleven in de moeilijke omstandigheden van het Amazone regenwoud. Het ene seizoen is er geen water te vinden en wordt de boom aan alle kanten aangevallen door vogels en insecten. Het andere seizoen staat de boom bijna volledig onder water.
Veel bomen hebben goede samenwerkingsverbanden met dieren. De bevruchting is vaak onmogelijk voor de plant of boom zelf en hebben daarbij hulp nodig. Ze hebben eigen tactieken ontwikkeld zoals opvallende kleuren, geuren en smaak. Veel bomen gebruiken nectar om bijvoorbeeld bijen en kevers te lokken. De insecten zijn ontzettend belangrijk voor
het bevruchten van bomen.
De reuzenwaterlelie heeft een bijzondere tactiek ontwikkeld om zich voort te planten. Het blad van de lelie is ontzettend groot en kan wel tot 25 cm per dag groeien en kan zo’n 60 kg tillen. Niet alleen het blad is bijzonder. De bloem groeit uit het water en komt ‘s nachts open. Het is een witte, vrouwlijke, bloem. De bloem scheidt een zeer zoete geur uit en lokt daarmee kevers en bijen. Er wordt veel lekkere nectar aangeboden door de bloem om de insect in de bloem te houden. Als de ochtend valt gaat de bloem dicht. waterlelieOverdag kleurt de bloem van wit naar paars-roze, een mannelijke bloem. De mannelijke bloem bezit stuifmeel, nu de insect nog in de bloem zit, blijft er veel stuifmeel aan het lichaam plakken. Zodra de avond weer valt, opent de bloem en vliegt het insect weer uit. Op naar een nieuwe bloem, deze keer om de bloem eerst te bevruchten en vervolgens is de cirkel weer rond.
De bomen krijgen veel te verduren van mieren. De mieren zijn een plaag, maar er zijn ook bomen die mieren bescherming bieden. Daarbij nestelen de mieren zich in een grote tak en vervolgens wordt de boom zelf beschermd door de mieren.
De bomen in de Amazone zorgen voor verschillende bestanddelen voor verschillende medicijnen. Vreemd genoeg hebben we slechts 1% van alle bloemen, bomen en planten uit de Amazone bestudeert op de genezende kracht.

Met dank aan:
Joachim S. Müller, pierre pouliquin / Foter / CC BY-NC-SA

Laat een bericht achter